ΤΟ ΠΡΩΤΙΣΤΟ ΠΑΝΤΩΝ ΤΩΝ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ

Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Εσωτερικού Χριστιανισμού, το «πρώτιστον καθῆκον» δεν είναι πράξη εξωτερική, ούτε κοινωνική επιταγή, αλλά εσωτερική στάση υπάρξεως. Είναι η απόφαση της ψυχής να στραφεί προς το Φῶς, να ευθυγραμμιστεί με την Πηγή της, να ζήσει όχι «κατὰ συνήθειαν», αλλά «κατὰ Ἀλήθειαν».

Το καθήκον ως εσωτερική αφύπνιση

Καθισταται σαφές ότι ο άνθρωπος συχνά επιτελεί πολλά καθήκοντα, αλλά αγνοεί το πρώτο. Εκπληρώνει υποχρεώσεις, υπηρετεί θεσμούς, ακολουθεί κανόνες, χωρίς να έχει αφυπνίσει τον εσωτερικό του άνθρωπο. Το αποτέλεσμα είναι ένας βίος κατακερματισμένος, όπου η πράξη δεν πηγάζει από το Πνεύμα, αλλά από φόβο, ανάγκη ή μηχανική συνήθεια.

Το «πρώτιστον καθῆκον» είναι:

• να γνωρίσει ο άνθρωπος τον εαυτό του ως πνευματικό ον,
• να ενθυμηθεί την προέλευσή του από το Φῶς,
• και να αποδεχθεί συνειδητά την πορεία της επιστροφής.

Χωρίς αυτή την αφύπνιση, κάθε άλλο καθήκον παραμένει ελλιπές, ακόμη κι αν φαίνεται ηθικά άρτιο.

Αγάπη: όχι συναίσθημα, αλλά νόμος υπάρξεως

Στο βάθος του κεφαλαίου αποκαλύπτεται ότι το πρώτιστον καθῆκον συμπυκνώνεται σε μία λέξη: Ἀγάπη. Όχι ως συγκίνηση ή ηθική αρετή, αλλά ως κοσμικός και πνευματικός νόμος.

Η Αγάπη, κατά τον Εσωτερικό Χριστιανισμό:

• είναι η φυσική κατάσταση του όντος όταν ζει ενωμένο με την Πηγή του,
• είναι η εσωτερική δύναμη που ενοποιεί σκέψη, λόγο και πράξη,
• είναι το μέτρο με το οποίο αποκαλύπτεται η αλήθεια της συνείδησης.

Όταν η Αγάπη απουσιάζει, ακόμη και η πιο «σωστή» πράξη γίνεται πνευματικά νεκρή. Όταν όμως η Αγάπη προηγείται, τότε κάθε έργο μεταμορφώνεται σε λειτουργία.

Το καθήκον ως ευθύνη μεταμόρφωσης

Αυτή διδασκαλία δεν επιτρέπει στον άνθρωπο να παραμείνει παθητικός δέκτης. Το πρώτιστον καθῆκον είναι ενεργό: απαιτεί εργασία επί του εαυτού, εγρήγορση, αυτοπαρατήρηση και συνεχή μεταμόρφωση.

Ο άνθρωπος καλείται:

• να διακρίνει τα σκοτεινά σημεία της ψυχής του,
• να μη δικαιολογεί την πτώση του με εξωτερικές αιτίες,
• και να αναλάβει την ευθύνη της ανόδου του.

Η διδασκαλία δεν υπόσχεται άνεση· υπόσχεται νόημα. Και το νόημα γεννιέται μόνο όταν ο άνθρωπος αποδεχθεί ότι η πνευματική του πορεία είναι προσωπική και αμεταβίβαστη.

Από το καθήκον στη μυσταγωγία

Όταν το πρώτιστον καθῆκον βιωθεί αληθινά, παύει να είναι «καθήκον» με τη στενή έννοια. Μετατρέπεται σε μυσταγωγία ζωής. Η καθημερινότητα γίνεται χώρος αποκάλυψης, οι σχέσεις γίνονται πεδίο άσκησης Αγάπης, και ο πόνος γίνεται διδάσκαλος.

Τότε ο άνθρωπος δεν ρωτά πλέον «τί πρέπει να κάνω;»
αλλά «πῶς να ζήσω ἐν τῷ Φωτί;».

Και αυτή η μετάβαση είναι το αληθινό νόημα: η μετάβαση από την εξωτερική υπακοή στην εσωτερική ενότητα.

Κατακλείδα

Το «Τὸ πρώτιστον ἐκ πάντων τῶν καθηκόντων…» είναι κάλεσμα επιστροφής. Όχι επιστροφής σε έναν τύπο πίστης, αλλά επιστροφής στην Αλήθεια του “είναι”. Ο άνθρωπος καλείται να θυμηθεί ποιος είναι, από πού προέρχεται και προς τα πού πορεύεται.

Και όταν αυτό το πρώτο καθήκον εκπληρωθεί, τότε όλα τα άλλα καθήκοντα ευθυγραμμίζονται μόνα τους.

Κατά τον Δάσκαλο Ιωάννη, ο Χριστός δεν διδάσκει πρωτίστως εντολές· φανερώνει τον Εαυτό Του:

«Ἐγώ εἰμι ἡ Ὁδός, ἡ Ἀλήθεια καὶ ἡ Ζωή».

Το πρώτιστον καθῆκον, λοιπόν, δεν είναι να ακολουθήσει κανείς μια διδασκαλία, αλλά να αναγνωρίσει τον Λόγο που ήδη στέκει «ἐν μέσῳ ἡμῶν».
Αυτή η αναγνώριση ταυτίζεται με την ενθύμηση της πνευματικής προελεύσεως του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν καλείται να γίνει κάτι ξένο προς τη φύση του, αλλά να επιστρέψει σε αυτό που είναι κατ’ αλήθειαν.

Χωρίς αυτή τη χριστολογική αναγνώριση, κάθε καθήκον εκπίπτει σε εξωτερική θρησκευτικότητα.

«Ὁ Θεὸς Ἀγάπη ἐστίν».

Το πρώτιστον καθῆκον αποκαλύπτεται ως είσοδος σε αυτήν την Αγάπη.
Όχι ως ηθική συμπεριφορά, αλλά ως μετοχή στην ίδια τη ζωή του Θεού.

Γι’ αυτό:

• όποιος «ἀγαπᾷ» χωρίς Χριστό, εξαντλείται,
• όποιος όμως μένει ἐν Χριστῷ, αγαπᾷ φυσικά.

Η Αγάπη δεν απαιτείται· εκχέεται.

Το πρόβλημα του ανθρώπου δεν είναι η αμαρτία, αλλά το σκότος:

«Τὸ Φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν».

Το πρώτιστον καθῆκον, είναι να επιτρέψει ο άνθρωπος στο Φῶς να φωτίσει τα έσω.
Όχι να καταδικάσει τον εαυτό του, αλλά να φανερώσει τα κρυμμένα.

Έτσι:

• η μετάνοια γίνεται φώτιση,
• η κρίση γίνεται διάκριση,
• και η ζωή μετατρέπεται σε πορεία αλήθειας.