Ο Χριστός ως η Τέλεια Ανθρώπινη Φύση

Καλούμαστε να δούμε τη δημιουργία με έναν διαφορετικό τρόπο. Συνήθως ο άνθρωπος παρατηρεί τα πράγματα χωριστά. Βλέπει το ορυκτό. Το φυτό. Το ζώο. Τον άνθρωπο. Βλέπει την ύλη και το πνεύμα. Βλέπει τις χαμηλές και τις υψηλές μορφές ζωής. Και επειδή τα βλέπει διαφορετικά, πιστεύει ότι είναι εντελώς αποκομμένα μεταξύ τους. Πίσω όμως από τις φαινομενικές διαφορές υπάρχει μία βαθιά συνέχεια. Κάθε φύση αποτελεί μία απέραντη κλίμακα. Κάθε βαθμίδα αυτής της κλίμακας παρουσιάζει έναν ιδιαίτερο τρόπο υπάρξεως και εκδηλώσεως. Έχει τη δική της μορφή. Τη δική της σύνθεση. Τις δικές της ιδιότητες. Τους δικούς της νόμους. Και όμως, καμία βαθμίδα δεν βρίσκεται απομονωμένη. Κάθε μία συνδέεται με εκείνη που βρίσκεται κάτω από αυτήν και με εκείνη που βρίσκεται πάνω από αυτήν. Έτσι η δημιουργία δεν είναι ένα σύνολο ασύνδετων πραγμάτων. Είναι μία ενιαία και ζωντανή πορεία. Είναι μία αδιάκοπη κίνηση από το απλούστερο προς το συνθετότερο, από το ατελέστερο προς το τελειότερο, από τη μικρότερη προς τη μεγαλύτερη εκδήλωση της ζωής.

Τι σημαίνει «φύση»

Η λέξη «φύση» δεν αναφέρεται μόνο στα δέντρα, στα ζώα, στα βουνά ή στις θάλασσες. Φύση είναι ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο κάτι υπάρχει και εκδηλώνεται. Υπάρχει η φύση της ύλης. Η φύση του φυτού. Η φύση του ζώου. Η φύση του ανθρώπου. Η φύση της ψυχής. Η φύση του πνεύματος.

Κάθε φύση έχει τις δυνατότητές της. Έχει τα χαρακτηριστικά της. Έχει τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται. Όμως καμία φύση δεν εκδηλώνεται σε μία μόνο μορφή. Για παράδειγμα, δεν είναι όλα τα φυτά ίδια. Υπάρχουν απλούστερες και συνθετότερες μορφές. Δεν είναι όλα τα ζώα ίδια ως προς την αίσθηση, την αντίληψη ή τη συμπεριφορά. Δεν βρίσκονται όλοι οι άνθρωποι στο ίδιο επίπεδο συνειδήσεως, αγάπης, ευθύνης και πνευματικής κατανοήσεως. Η ίδια φύση μπορεί να παρουσιάζεται σε πολλές βαθμίδες. Αυτό ακριβώς σημαίνει ότι κάθε φύση είναι μία κλίμακα.

Τι είναι η βαθμίδα

Η βαθμίδα είναι μία συγκεκριμένη κατάσταση εξελίξεως. Δεν είναι απλώς μία θέση σε μία εξωτερική σειρά. Είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος υπάρξεως. Κάθε βαθμίδα εκδηλώνει όσα μπορεί να εκδηλώσει σύμφωνα με τη σύνθεσή της, τις ιδιότητές της και τον βαθμό αναπτύξεώς της. Μία κατώτερη βαθμίδα δεν είναι άχρηστη. Δεν είναι έξω από τη δημιουργία. Δεν είναι εγκαταλειμμένη από τον Θεό. Είναι ένα στάδιο. Είναι μία μορφή που περιέχει ήδη δυνατότητες για περαιτέρω ανάπτυξη.

Αντίστοιχα, μία ανώτερη βαθμίδα δεν είναι το τέλος. Πάνω από αυτήν υπάρχουν ακόμη τελειότερες μορφές. Κάθε βαθμίδα μπορεί να θεωρηθεί σαν μέσο μιας απείρως εκτεινόμενης κλίμακας. Κάτω από αυτήν υπάρχουν ατελέστερες μορφές. Πάνω από αυτήν υπάρχουν μορφές που πλησιάζουν περισσότερο προς το ιδανικά Τέλειο και το Απείρως Τέλειο. Αυτό σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να θεωρεί ποτέ ότι έφτασε στο τέλος. Όσο κι αν προχώρησε, υπάρχει ακόμη δρόμος. Όσο κι αν γνώρισε, υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη γνώση. Όσο κι αν αγάπησε, υπάρχει ακόμη βαθύτερη Αγάπη. Όσο κι αν καθάρισε την ψυχή του, υπάρχει ακόμη λεπτότερη κάθαρση. Η εξέλιξη δεν έχει χώρο για υπερηφάνεια. Διότι κάθε βαθμίδα βρίσκεται ανάμεσα σε μία κατώτερη και σε μία ανώτερη.

Καμία βαθμίδα δεν είναι απόλυτη

Ο άνθρωπος συχνά συγκρίνει τον εαυτό του με άλλους. Βλέπει κάποιον λιγότερο αναπτυγμένο σε ένα σημείο και αισθάνεται ανώτερος. Βλέπει κάποιον πιο ικανό και αισθάνεται κατώτερος. Κάθε όμως ύπαρξη βρίσκεται σε μία βαθμίδα μιας απέραντης κλίμακας. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να κατατάσσουμε τους ανθρώπους και να τους κρίνουμε. Σημαίνει ότι πρέπει να κατανοούμε πως όλοι βρίσκονται σε πορεία. Ο ένας μπορεί να έχει αναπτύξει τη γνώση αλλά όχι την αγάπη. Ο άλλος μπορεί να έχει απλή διάνοια αλλά μεγάλη καρδιά. Ο ένας μπορεί να έχει δύναμη θελήσεως αλλά να στερείται ταπεινώσεως. Ο άλλος μπορεί να είναι ευαίσθητος αλλά να μην έχει ακόμη σταθερότητα. Κανείς δεν είναι ολοκληρωμένος σε όλα. Κανείς δεν πρέπει να θεωρείται άχρηστος. Κανείς δεν πρέπει να θεωρεί ότι κατέχει την τελειότητα. Η βαθμίδα δεν είναι αιτία υπεροχής. Είναι ευθύνη. Όσο περισσότερα έχει λάβει ο άνθρωπος, τόσο περισσότερο οφείλει να υπηρετήσει.

Η εξέλιξη γίνεται με συνέχεια

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία είναι ότι ανάμεσα στις βαθμίδες υπάρχει συνοχή και τέλεια διαδοχή. Δεν υπάρχει κενό. Δεν υπάρχει ξαφνική μεταπήδηση από μία μορφή σε μία εντελώς άσχετη μορφή. Κάθε νέα βαθμίδα διατηρεί ομοιότητες με την προηγούμενη και προσθέτει νέες ιδιότητες. Αυτή είναι μία μεγάλη πνευματική διδασκαλία.

Ο άνθρωπος συχνά θέλει να αλλάξει απότομα. Θέλει μέσα σε μία ημέρα να γίνει άλλος άνθρωπος. Θέλει να εξαφανίσει όλες τις αδυναμίες του. Θέλει να αποκτήσει αμέσως ειρήνη, αγάπη, καθαρότητα και σοφία. Όταν δεν το κατορθώνει, απογοητεύεται. Όμως η φύση δεν εργάζεται με βιασύνη. Το δέντρο δεν καρποφορεί την ίδια στιγμή που φυτεύεται. Το παιδί δεν γίνεται ώριμος άνθρωπος μέσα σε μία ημέρα. Η ψυχή δεν μεταμορφώνεται με μία μόνο συγκίνηση. Η πνευματική εξέλιξη είναι συνεχής προσθήκη νέων ιδιοτήτων. Ο άνθρωπος μαθαίνει λίγο λίγο. Πέφτει και σηκώνεται. Κατανοεί και εφαρμόζει. Δοκιμάζεται και σταθεροποιείται. Αφήνει μία παλαιά συνήθεια και δημιουργεί μία νέα. Κάθε μικρή αληθινή αλλαγή είναι μία μετάβαση προς την επόμενη βαθμίδα.

Δεν υπάρχει πραγματική εξέλιξη χωρίς εσωτερική αλλαγή

Ο άνθρωπος μπορεί να αποκτήσει περισσότερες γνώσεις. Να διαβάσει πολλά βιβλία. Να μιλά για υψηλές ιδέες. Να γνωρίζει πνευματικές έννοιες. Αυτό όμως δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι εξελίχθηκε. Η εξέλιξη αποδεικνύεται από την αλλαγή της εκδηλώσεως.

Κάθε βαθμίδα έχει τον δικό της εκδηλωτικό τρόπο. Άρα, όταν ο άνθρωπος ανεβαίνει πνευματικά, αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται. Δεν θυμώνει τόσο εύκολα. Δεν καταδικάζει τόσο γρήγορα. Δεν ζητά συνεχώς να επιβληθεί. Δεν ζει μόνο για τον εαυτό του.

Αναλαμβάνει περισσότερο την ευθύνη των σκέψεων και των πράξεών του. Γίνεται περισσότερο ήρεμος. Περισσότερο αληθινός. Περισσότερο συμπονετικός. Περισσότερο χρήσιμος. Η νέα βαθμίδα πρέπει να φαίνεται στον τρόπο της ζωής. Διαφορετικά, παραμένει μόνο μία ιδέα του νου.

Η αίσθηση γίνεται συναίσθηση

Όσο αυξάνει ο βαθμός της ζωικής τελειότητας, αναπτύσσεται και το αισθητικό σύνολο. Η απλή αίσθηση, που στις ατελέστερες μορφές είναι περιορισμένη, τελειοποιείται και, φθάνοντας σε ανώτερη ζωή, μεταβάλλεται σε συναίσθηση και συναισθηματική λειτουργία. Κατά την άνοδο της κλίμακας εμφανίζονται νέες εκδηλώσεις, οι οποίες αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο φανερώνεται η ζωή. Αυτό μας δείχνει ότι η εξέλιξη είναι διεύρυνση της ικανότητας να αισθανόμαστε.

Στις κατώτερες μορφές υπάρχει κυρίως αντίδραση. Στις ανώτερες εμφανίζεται αντίληψη. Στον άνθρωπο εμφανίζεται συνείδηση. Και η ανθρώπινη συνείδηση καλείται να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο.

Ο άνθρωπος δεν πρέπει απλώς να αισθάνεται τον δικό του πόνο. Πρέπει να αρχίσει να αισθάνεται και τον πόνο του άλλου. Δεν πρέπει μόνο να αντιλαμβάνεται τη δική του ανάγκη. Πρέπει να αντιλαμβάνεται την ανάγκη του συνόλου.

Η αίσθηση γίνεται συναίσθηση όταν το εγώ αρχίζει να ανοίγεται προς τον άλλο. Και η συναίσθηση γίνεται πνευματική συνείδηση όταν ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει μέσα σε κάθε ύπαρξη την παρουσία της ίδιας Θείας Ζωής.

Από το ένστικτο στη συνείδηση

Η εξέλιξη του ανθρώπου δεν σημαίνει απλώς μεγαλύτερη ευφυΐα. Σημαίνει μετάβαση από την ασυνείδητη αντίδραση στη συνειδητή επιλογή. Ο άνθρωπος της χαμηλότερης βαθμίδας ενεργεί κυρίως από ένστικτο, φόβο, θυμό, επιθυμία και ανάγκη αυτοπροστασίας.

Αν κάποιος τον προσβάλει, απαντά αμέσως. Αν κάποιος τον αδικήσει, εκδικείται. Αν κάτι του αρέσει, το επιθυμεί χωρίς να εξετάζει τις συνέπειες. Αν φοβηθεί, κλείνεται ή επιτίθεται. Όσο όμως εξελίσσεται, δημιουργείται ανάμεσα στο γεγονός και στην αντίδραση ένας χώρος συνειδήσεως.

Ο άνθρωπος αρχίζει να ρωτά: «Ποια είναι η σωστή πράξη;»

«Τι υπηρετεί την Αγάπη;»

«Ποια αντίδραση με ανυψώνει και ποια με κατεβάζει;»

«Τι καρπό θα έχει η πράξη μου;»

Η πνευματική εξέλιξη αρχίζει όταν ο άνθρωπος παύει να είναι δέσμιος των αυτόματων αντιδράσεών του. Γίνεται κύριος του εαυτού του.

Οι βαθμίδες υπάρχουν και μέσα στον ίδιο άνθρωπο

Δεν χρειάζεται να κοιτάξουμε μόνο έξω από εμάς για να δούμε τις βαθμίδες της φύσεως. Υπάρχουν μέσα μας. Μέσα στον ίδιο άνθρωπο μπορεί να συνυπάρχουν πολλές βαθμίδες. Σε μία στιγμή μπορεί να εκδηλώνει κατώτερη φύση. Να είναι θυμωμένος, σκληρός, ιδιοτελής. Σε μία άλλη στιγμή μπορεί να εκδηλώνει ανώτερη φύση. Να συγχωρεί, να προσφέρει, να θυσιάζεται.

Ο άνθρωπος δεν είναι μία σταθερή και ολοκληρωμένη κατάσταση. Είναι ένα πεδίο εξελίξεως. Μέσα του υπάρχουν το ένστικτο, το συναίσθημα, ο νους, η συνείδηση και το πνεύμα.

Όταν κυριαρχεί το κατώτερο, ο άνθρωπος κατεβαίνει στην εκδήλωσή του. Όταν κυριαρχεί το ανώτερο, ανεβαίνει.

Η καθημερινή ζωή είναι επομένως μία συνεχής επιλογή βαθμίδας. Με κάθε σκέψη επιλέγουμε. Με κάθε λόγο επιλέγουμε. Με κάθε πράξη επιλέγουμε. Μπορούμε να εκδηλώσουμε την κατώτερη ή την ανώτερη δυνατότητά μας.

Η εξέλιξη δεν είναι καταδίκη του κατώτερου

Ο Εσωτερικός Χριστιανισμός δεν μας καλεί να μισήσουμε την κατώτερη φύση μας. Μας καλεί να τη μεταμορφώσουμε. Το κατώτερο στάδιο είναι μέρος της πορείας. Το παιδί δεν είναι κακό επειδή δεν έχει ακόμη την ωριμότητα του ενήλικου. Η ατέλεια δεν είναι τελική καταδίκη. Είναι κατάσταση που ζητά ανάπτυξη. Γι’ αυτό και απέναντι στις αδυναμίες μας δεν πρέπει να στεκόμαστε μόνο με ενοχή.

Χρειάζεται ειλικρίνεια. Να δούμε πού βρισκόμαστε. Να αναγνωρίσουμε τι μας κρατά. Να εργαστούμε με υπομονή. Το ίδιο ισχύει και απέναντι στους άλλους. Όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο να εκδηλώνεται κατώτερα, δεν γνωρίζουμε ολόκληρη την πορεία του. Δεν γνωρίζουμε τις συνθήκες, τις εμπειρίες και τα μαθήματά του. Δεν καλούμαστε να δικαιολογούμε το κακό. Καλούμαστε όμως να μη μεταβάλλουμε τη διάκριση σε κατάκριση. Η διάκριση λέει: «Αυτή η πράξη είναι λανθασμένη».

Η κατάκριση λέει: «Αυτός ο άνθρωπος δεν έχει αξία».

Η πρώτη βοηθά την εξέλιξη. Η δεύτερη κλείνει τον δρόμο της Αγάπης.

Η βαθμίδα του ανθρώπου φανερώνεται στις σχέσεις του

Η πνευματική βαθμίδα δεν φαίνεται μόνο την ώρα της προσευχής. Φαίνεται κυρίως μέσα στις σχέσεις. Πώς αντιμετωπίζει ο άνθρωπος εκείνον που διαφωνεί μαζί του; Πώς συμπεριφέρεται σε κάποιον που δεν μπορεί να του προσφέρει τίποτε; Πώς χρησιμοποιεί τη δύναμη που διαθέτει; Πώς αντιδρά όταν αδικείται; Πώς στέκεται απέναντι στην αδυναμία του άλλου;

Η ανώτερη βαθμίδα δεν χαρακτηρίζεται από εντυπωσιακά λόγια. Χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ικανότητα Αγάπης. Όσο ανεβαίνει ο άνθρωπος, τόσο περισσότερο χωρά τους άλλους. Τόσο λιγότερο επιθυμεί να επιβάλλεται. Τόσο περισσότερο κατανοεί. Τόσο περισσότερο υπηρετεί. Η εξέλιξη δεν κάνει τον άνθρωπο ψυχρό και απομακρυσμένο. Τον κάνει πιο αληθινά ανθρώπινο.

Η ευθύνη της ανώτερης βαθμίδας

Όποιος βρίσκεται σε ανώτερη βαθμίδα δεν έχει δικαίωμα να περιφρονεί τον κατώτερο. Έχει καθήκον να τον βοηθήσει. Το ανώτερο υπάρχει για να ανυψώνει.

Ο δάσκαλος δεν ταπεινώνει τον μαθητή επειδή δεν γνωρίζει. Τον διδάσκει. Ο ισχυρός δεν εκμεταλλεύεται τον αδύναμο. Τον προστατεύει. Ο πνευματικός άνθρωπος δεν χρησιμοποιεί τη γνώση του για να αισθανθεί ανώτερος. Τη μεταβάλλει σε προσφορά.

Αν η πνευματική γνώση γεννά υπερηφάνεια, τότε δεν έγινε ακόμη ζωή. Η ανώτερη βαθμίδα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ευθύνη, όχι από μεγαλύτερη απαίτηση τιμής.

Ο Χριστός, που εκφράζει την υψηλότερη ανθρώπινη εκδήλωση, δεν ήρθε για να υπηρετηθεί. Ήρθε για να υπηρετήσει. Αυτό είναι το μέτρο της πνευματικής ανόδου.

Ο Χριστός ως η Τέλεια Ανθρώπινη Φύση

Μέσα στη χριστοκεντρική κατανόηση, ο Χριστός φανερώνει την ανθρώπινη φύση στην τελειότερη δυνατή εκδήλωσή της. Δεν ήρθε μόνο για να μας δείξει ποιος είναι ο Θεός. Ήρθε και για να μας αποκαλύψει τι μπορεί να γίνει ο άνθρωπος όταν ενωθεί με τον Θεό.

Στον Χριστό η ανθρώπινη φύση δεν καταργείται. Τελειοποιείται. Ο νους γίνεται φορέας Αλήθειας. Η καρδιά γίνεται πηγή Αγάπης.

Η θέληση ενώνεται με το Θείο Θέλημα. Η δύναμη γίνεται υπηρεσία. Η ζωή γίνεται προσφορά.

Ο Χριστός είναι επομένως το Πρότυπο της ανώτερης βαθμίδας προς την οποία καλείται η ανθρώπινη φύση.

Η εξέλιξή μας δεν είναι απλώς πορεία προς περισσότερες ικανότητες. Είναι πορεία προς μεγαλύτερη ομοιότητα με τον Χριστό.

Η Χριστοποίηση ως πνευματική εξέλιξη

Η αληθινή εξέλιξη του ανθρώπου είναι Χριστοποίηση. Χριστοποίηση σημαίνει να αρχίσουν να εκδηλώνονται μέσα μας οι ιδιότητες του Χριστού.

Η Αγάπη Του.

Η ειρήνη Του.

Η ταπείνωσή Του.

Η συγχώρησή Του.

Η αλήθεια Του.

Η προσφορά Του.

Δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος χάνει την προσωπικότητά του. Σημαίνει ότι καθαρίζει την προσωπικότητά του από όσα εμποδίζουν τη Θεία Φύση να φανερωθεί. Όπως μία θαμπή επιφάνεια καθαρίζεται και αρχίζει να αντανακλά το φως, έτσι και η ψυχή καθαρίζεται ώστε να αντανακλά τον Χριστό. Κάθε φορά που ο άνθρωπος μεταβάλλει το μίσος σε συγχώρηση, ανεβαίνει μία βαθμίδα. Κάθε φορά που μεταβάλλει τον φόβο σε εμπιστοσύνη, ανεβαίνει. Κάθε φορά που μεταβάλλει την ιδιοτέλεια σε προσφορά, ανεβαίνει. Κάθε φορά που μεταβάλλει την κατάκριση σε κατανόηση, ανεβαίνει. Την πνευματική κλίμακα δεν την ανεβαίνει κανείς μόνο με γνώσεις. Την ανεβαίνει με μετουσίωση.

Η εξέλιξη δεν είναι μόνο ατομική

Ο άνθρωπος δεν εξελίσσεται μόνο για τον εαυτό του. Κάθε αλλαγή του επηρεάζει και το σύνολο. Όταν ένας άνθρωπος γίνεται πιο ειρηνικός, μειώνει την ταραχή γύρω του. Όταν γίνεται πιο αγαπητός, ανοίγει χώρο Αγάπης για άλλους. Όταν παύει να καταδικάζει, διακόπτει έναν κύκλο σκληρότητας. Όταν συγχωρεί, ελευθερώνει όχι μόνο τον εαυτό του αλλά και τη σχέση.

Η εξέλιξη της μίας μονάδας συμβάλλει στην εξέλιξη του συνόλου. Όπως κάθε βαθμίδα της κλίμακας συνδέεται με τις προηγούμενες και τις επόμενες, έτσι και κάθε άνθρωπος συνδέεται με ολόκληρη την ανθρωπότητα. Κανείς δεν ανεβαίνει εντελώς μόνος. Και κανείς δεν πέφτει χωρίς να επηρεάζει άλλους. Γι’ αυτό η πνευματική εργασία είναι και προσωπική και πανανθρώπινη ευθύνη.

Δεν υπάρχουν άλματα χωρίς προετοιμασία

Η μετάβαση από μία μορφή σε άλλη δεν γίνεται με ασύνδετο άλμα. Αυτό ισχύει και στην πνευματική ζωή. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να περάσει από τον εγωισμό στην καθολική Αγάπη χωρίς να εργαστεί στις ενδιάμεσες βαθμίδες.

Πρώτα μαθαίνει να συγκρατεί τον θυμό. Ύστερα να κατανοεί την αιτία του. Ύστερα να μη γεννά τόσο εύκολα θυμό. Ύστερα να απαντά με ειρήνη. Ύστερα να αγαπά ακόμη και εκείνον που τον δυσκολεύει.

Κάθε στάδιο προετοιμάζει το επόμενο. Δεν πρέπει να περιφρονούμε τα μικρά βήματα.

Ένας μικρός έλεγχος του λόγου μπορεί να προετοιμάζει μία μεγάλη αλλαγή καρδιάς. Μία μικρή πράξη συγχωρήσεως μπορεί να ανοίγει τον δρόμο προς βαθύτερη Αγάπη.

Μία καθημερινή προσευχή μπορεί να οικοδομεί σταθερά μία νέα κατάσταση συνειδήσεως. Η πνευματική εξέλιξη χτίζεται βαθμίδα προς βαθμίδα.

Η υπομονή με τον εαυτό μας

Επειδή η κλίμακα είναι απέραντη, ο άνθρωπος χρειάζεται υπομονή. Όχι αδιαφορία. Όχι αναβολή.

Αλλά υπομονή.

Να μην απαιτεί από τον εαυτό του τελειότητα πριν ακόμη περάσει τα στάδια της μαθητείας. Να μην εγκαταλείπει επειδή συναντά πολλές φορές μία αδυναμία. Μία παλαιά συνήθεια μπορεί να έχει βαθιές ρίζες. Η θεραπεία χρειάζεται επανάληψη.

Κάθε φορά που πέφτει και σηκώνεται με μεγαλύτερη επίγνωση, έχει ήδη μάθει κάτι. Η εξέλιξη δεν είναι πάντοτε ευθεία εξωτερική γραμμή. Μπορεί να φαίνεται ότι ο άνθρωπος επιστρέφει στο ίδιο πρόβλημα. Όμως συχνά το συναντά σε βαθύτερο επίπεδο και με περισσότερη συνείδηση. Το σημαντικό είναι να μην παραιτείται.

Η ταπείνωση μπροστά στο Άπειρο

Η απέραντη κλίμακα των φύσεων και των βαθμίδων οδηγεί τον άνθρωπο στην ταπείνωση. Όσο περισσότερο κατανοεί τη δημιουργία, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται πόσο μικρό μέρος της γνωρίζει.

Πάνω από κάθε βαθμίδα υπάρχουν άλλες. Πάνω από κάθε κατανόηση υπάρχει βαθύτερη σοφία. Πάνω από κάθε τελειότητα που μπορεί να συλλάβει ο άνθρωπος υπάρχει το Απείρως Τέλειο.

Ο Θεός δεν περιορίζεται από τη βαθμίδα της ανθρώπινης κατανοήσεως. Ούτε από τις λέξεις μας. Ούτε από τις ιδέες μας. Ούτε από τα δόγματά μας.

Γι’ αυτό ο άνθρωπος που εξελίσσεται γίνεται ταπεινότερος. Δεν λέει:

«Γνωρίζω τα πάντα».

Λέει:

«Μου φανερώθηκε μία μικρή ακτίνα και συνεχίζω να μαθητεύω».